Braille en het brailleschrift
Het brailleschrift
Het brailleschrijfsysteem is voor vrijwel alle blinden en zeer slechtzienden een onmisbaar en onvervangbaar schrift. Het stelt hen in staat te lezen en te communiceren zonder hulp van anderen. De tekens moeten daarbij echter wel goed voelbaar zijn. Daarom zijn de letters en cijfers van het gewone schrift in gedrukte of geschreven vorm ongeschikt en moeten voor de braillelezers die tekens in combinaties van voelbare puntjes worden weergegeven. Staan die puntjes op papier, dan zijn ze van onderaf in het papier gedrukt. Dat indrukken van die puntjes kan machinaal, met een brailleschrijfmachine of brailleprinter. Het kan ook handmatig gebeuren met behulp van een reglette. Een reglette bestaat uit twee rechthoekige stroken metaal, meestal van zink gemaakt, die aan de smalle zijde met een scharnier aan elkaar zijn verbonden. In die platen zitten perforaties op de plaats waar de puntjes moeten komen. Het papier wordt tussen de platen geklemd en met een prikpen worden de puntjes via de gaatjes in het papier gedrukt. Omdat dit vanaf de onderzijde moet plaatsvinden, gebeurt dat dus in spiegelbeeld. Wie dit doet moet dus in staat zijn om de brailleletters en braillecijfers in spiegelschrift te kunnen ‘schrijven’. Het spreekt voor zich dat hier veel oefening aan vooraf gaat, voordat iemand dit vlot en foutloos kan.
Het brailleschrift is ontwikkeld door de man die er ook zijn naam aan heeft gegeven, Louis Braille. Hij leefde van 1809 tot 1852. Louis Braille was nog maar 15 jaar oud toen hij deze eenvoudige en geniale methode uitdacht. Niet alleen het alfabet kan worden omgezet in braille, maar ook leestekens, getallen, wiskundige symbolen en muzieknoten. De opzet van het brailleschrift was destijds zó perfect, dat daar later nooit meer verandering in is gekomen.
Braille wordt van links naar rechts gelezen met beide handen. Ervaren braillelezers kunnen tussen de 150 en 200 woorden per minuut lezen.
Patroon van zes puntjes
Het universele schrijfsysteem van het brailleschrift is gebaseerd op een combinatie van 1 tot 6 reliëfpunten in twee kolommen van drie punten, kunnen precies door het gevoelige gedeelte van de vinger worden aangevoeld. Die zes punten hebben elk een nummer, het patroon is zoals dat hier is afgebeeld:
Is alleen punt 1 voelbaar, dan stelt dat de letter a voor, zijn 1 en 2 voelbaar, dan is dat de letter b, de letter z wordt gevormd door de punten 1, 3, 5 en 6. Aan het lezen van braille gaat veel oefening vooraf. Het is niet zozeer de kunst om de letters te herkennen, maar meer om van de letters ook woorden te kunnen vormen. Wie dat kan, zal ook een zogenaamd woordbeeld hebben opgebouwd: De braillelezer gaat dan met de vingertoppen zó snel over de tekens, dat ineens een heel woord wordt gelezen in plaats van elk teken apart. In dat opzicht is het lezen van braille te vergelijken met en gelijkwaardig aan het lezen zoals zienden lezen.
Het zespunts braille-alfabet
In het onderstaande plaatje staan alle letters van het Nederlandse braille-alfabet, waarbij de zwarte rondjes de punten voorstellen, de zwarte stippen maken de braillecel van de letter compleet.
Afbeelding van het braille-alfabet
Wie goed naar de groepjes van 3 letters: a, k en u kijkt, ziet dat er een systeem in zit. De letter ‘a’, dat is punt 1, vormt samen met punt 3 de letter ‘k’. Voegen we daar ook punt 6 bij, dan komen we op de letter ‘u’. Zo werkt dat met de letters ‘b’, ‘l’ en ‘v’. Maar bij de letters ‘c’, ‘m’ volgt niet de ‘w’, maar de ‘x’! De ‘w’ als enige onregelmatige letter in het braillealfabet komt in het Frans (de taal van Louis Braille) niet voor! Die combinatie van punten is er dus later bij gekomen, ten behoeve van taalgebieden die letter ‘w’ wel kennen. Overigens biedt een braillecel 63 mogelijke combinaties. Dit is ruim voldoende om alle letters en leestekens uit de meeste talen weer te geven. Voor getallen en wiskundige of wetenschappelijke symbolen gebruikt men een combinatie van letters en speciale tekens.
Cijfers in braille
Het schrijven van cijfers in braille, is niet moeilijker dan letters schrijven. Voor de cijfers 1 tot en met 0 worden dezelfde tekens gebruikt als voor de brailleletters: a tot en met j.
Braille op de computer
Met de introductie van de brailleleesregel die een computerscherm regel voor regel kan uitlezen, kunnen blinden ook de computer gebruiken. In tegenstelling tot in Europese landen wordt in de Verenigde Staten vooral synthetische spraak gebruikt om het scherm uit te lezen. De brailleleesregel onder de computer bestaat uit 8 puntjes. Twee verticale kolommen van vier punten. Doordat er twee punten zijn toegevoegd is er extra ruimte gekomen voor nieuwe tekens zoals onderstrepen, het apenstaartje en dergelijke. Dankzij de brailleleesregel kunnen blinden dus ook Word gebruiken en surfen over het Internet. Het is niet moeilijk meer om een tekstdocument naar braille om te zetten. Via de brailleleesregel kunnen elektronische documenten worden gelezen. Er zijn ook printers die in braille kunnen printen. Door het internet en de moderne technologie is er voor veel blinden een venster naar de wereld open gegaan.
Nieuwe ontwikkelingen in het braille
Op het vlak van technologie en innovatie maakt het braille belangrijke ontwikkelingen door. Via prikpen en reglette, brailletypemachine, computer met brailleprinter naar het lezen van het hybride boek, waarbij de tekst zowel op scherm verschijnt en tegelijkertijd in gesproken vorm te beluisteren valt. Daarnaast komen steeds meer bronbestanden van boek via de uitgever in digitale vorm beschikbaar, zodat de brailleleer deze boekbestanden met een softwareprogramma op de computer kan lezen met behulp van de brailleleesregel, waardoor steeds meer lectuur en informatie voor braillelezers toegankelijk wordt en beschikbaar komt.
Het belang en de betekenis van het brailleschrift
Het lezen van braille is gelijkwaardig aan het lezen van gedrukte boeken (zwartdrukken) of geschreven teksten. Braille biedt (vroeg)blinden dus dezelfde mogelijkheden als ziende lezers bij het lezen. Het brailleschrift is voor blinden (en voor zeer slechtzienden) heel belangrijk, want het ontwikkelt het woordbeeld, geeft een tekstoverzicht, maakt minder afhankelijk van voorleeshulp en gesproken tekst. Het brailleschrift bevordert als specifiek schrift voor blinden en zeer slechtzienden de gelijkwaardige maatschappelijke integratie en sociaal-culturele participatie, mede met het oog op hun persoonlijke ontwikkeling en zelfontplooiing.Braille is cruciaal voor de emancipatie, persoonlijke ontplooiing, integratie en participatie van blinden en zeer slechtzienden in de sociale en culturele verbanden van maatschappij en samenleving. Daarom dienen er voor visueel gehandicapten voldoende mogelijkheden te zijn om in hun behoefte aan lectuur en informatie te voorzien, onder meer via de - door het Ministerie van OCW gefinancierde - dienstverlening van het Loket aangepast-lezen. Ook dienen braillelezers via regelingen van overheidswege de beschikking te krijgen over scanners, brailleleesregels en brailleprinters voor individueel (thuis)gebruik. Dit is belangrijk in het kader van het principe van zelfredzaamheid. Ook is het gewenst dat blinden en zeer slechtzienden onafhankelijk van anderen kunnen lezen en zelfstandig informatie raadplegen.
Klik hier voor een volledige uitleg over de standaard van het Brailleschrift.
Waar kunt u brailleboeken lenen?
Brailleboeken kunt u lenen bij het Loket aangepast-lezen